Беларусь: Экзамен.BY и Экзамен.KZ - Экзамен праз усё жыццё

На мінулым тыдні ў Мінску працавала сумесная беларуска-казахская камісія па навукова-тэхнічным супрацоўніцтве. Дэлегацыя прадстаўнікоў Казахстана начале з віцэ-міністрам адукацыі і навукі Айдарам Жакупавым наведала Беларускі дзяржаўны універсітэт. На сустрэчы адбылася прэзентацыя і абмеркаванне праекта “Экзамен.kz”, прататыпам якога з’яўляецца праект “Экзамен.by”, распрацаваны Цэнтрам інфармацыйных рэсурсаў і камунікацый БДУ і рэзідэнтам Парка высокіх тэхналогій ААТ “Софт-Перспектыва”.
Казахскі бок звярнуў ўвагу на праект “Экзамен.kz” пад час візіту прэм’ер-міністра нашай краіны Сяргея Сідорскага ў Казахстан. Нагадаем, што кіраўнік беларускага Урада прапанаваў казахам для сумеснай рэалізацыя 37 сумесных праектаў, якія маглі б быць уключаны ў карту індустрыялізацыі Казахстана. Гэта праекты ў самых розных сферах, у тым ліку і ў галіне адукацыі, сярод іх — “Экзамен.kz”. Зараз ён прапрацоўваецца двумя бакамі.

Што такое “Экзамен.kz”, прасцей будзе растлумачыць на прыкладзе праекта “Экзамен.by”, з якім ужо знаёмы беларускія школы, настаўнікі, вучні і іх бацькі, паколькі праект запушчаны ў верасні гэтага года. “Экзамен.by” з’яўляецца часткай ледзь не рэвалюцыйнай адукацыйнай тэхналогі “Перспектыўнае навучанне”. З яе дапамогай можна арганізаваць так званы размеркаваны вучэбны працэс, пры якім у навучанні ключавая роля адводзіцца дамашнім камп’ютэрам настаўнікаў і вучняў. Тэхналогія прадугледжвае распрацоўку і пастаўку ў школы электронных сродкаў навучання, выпуск дыскаў для дамашняга выкарыстання. Такая комплекснасць з’яўляецца ўнікальнай на прасторы СНД, што і прыцягнула ўвагу да праекта, лічаць яго распрацоўшчыкі.

Работа над тэхналогіяй пачалася ў 2007 годзе ў межах Праграмы інфарматызацыі сістэмы адукацыі. “Наша прапанова супадала з ідэяй праграмы — распрацоўваць не асобныя, разрозненныя электронныя сродкі навучання (ЭСН), а адзіную абалонку, сістэму кіравання вучэбным працэсам, своеасаблівы “праігрывацель” для ЭСН-“пласцінак”, — расказвае намеснік дырэктара філіяла Цэнтра інфармацыйных рэсурсаў і камунікацый БДУ Міхаіл Зэкаў. — У выніку за два гады рэалізацыі праграмы распрацаваны 34 электронныя сродкі навучання, з іх 19 — у адзінай сістэме. У гэтай рабоце ўдзельнічаў наш філіял, кампаніі IBA, “Софт-перспектыва”, Белдзяржуніверсітэт”.

Першапачаткова распрацоўшчыкі прааналізавалі рынак і высветлілі, што інуючыя электронныя сродкі навучання рэдка выкарыстоўваюцца школьнымі настаўнікамі, нават калі ёсць магчымасць. Затое масава прымяняецца праграма Microsoft Power Point для стварэння прэзентацый. “Мы выявілі некалькі фундаментальных прычын такой сітуацыі, ад іх і адштурхоўваліся ў далейшай рабоце, — працягвае Міхаіл Георгіевіч. — Калі разглядаць электронныя сродкі навучання як інструмент для паўсядзённай дзейнасці настаўніка, то яны павінны выкарыстоўвацца і на рабоце, і дома. Калі ЭСН ёсць толькі ў школе — значыць, настаўнік не можа з іх дапамогай рыхтавацца да заняткаў. Акрамя таго, свой метадычны прадукт (напрыклад, прэзентацыю), настаўнік хоча перадаць вучням для выкарыстання. Традыцыйная камп’ютарная навучальная праграма такой магчымасці не прадастаўляе. І ўрэшце, настаўнік працуе з падборкамі матэрыялаў (тэорыя, даведачныя дадзеныя, заданні для трэніроўкі, самастойнай работы і г.д.). Power Point дазваляе сфарміраваць такія падборкі, але класічная навучальная праграма — не. Інструмент, які мы распрацавалі і які ва ўстановы адукацыі пастаўляецца бясплатна, валодае гэтымі трыма ўласцівасцямі: настаўнік можа выкарыстоўваць ЭСН і на рабоце, і дома, можа фарміраваць вельмі хутка і зручна падборкі вучэбных матэрыялаў і перадаваць іх вучням для капіравання. Школьнікам, дарэчы, таксама нашмат прасцей працаваць з гэтымі падборкамі, чым з дыскамі навучальных праграм, якія ўтрымліваюць вялізную колькасць інфармацыі, і незразумела, што менавіта трэба вывучыць для канкрэтнага ўрока”.
Такім чынам, настаўнікі атрымалі камплект сучасных электронных сродкаў навучання. Многія курсы яшчэ належыць распрацаваць. Найбольш жа укамплектавана руская мова: па гэтым прадмеце створана 6 ЭСН. Сабраны поўнасцю паняційны апарат, іерархія правілаў, дапаможныя рэсурсы (прэзентацыі, дыктанты), сістэмы вучэбных заданняў, дыягнастычныя тэсты. Усе матэрыялы, якія ўваходзяць у ЭСН, фарміруюць школьшую базу ведаў.

Тым не менш ёсць аб’ектыўныя прычыны, па якіх самыя сучасныя і зручныя ЭСН не могуць выкарыстоўвацца ў школах сістэмна. “Аб сістэмным выкарыстанні можна весці размову, калі для настаўніка гэта становіцца паўсядзённай практыкай, — гаворыць Міхаіл Зэкаў. — Разгледзім умоўную сітуацыю. У школе 1000 вучняў, 50 клас-камплектаў і 2 камп’ютарныя класы, у адным ідуць заняткі па інфарматыцы, у другім можна выкарыстоўваць электронныя сродкі навучання. Адзін клас трапляе сюды раз у тыдзень, а калі ўлічыць, што ў класе ў сярэднім 7-8 урокаў, то ўсяго раз 8 тыдняў клас будзе займацца ў камп’ютэрным класе, напрыклад, матэматыкай. Натуральна, у такой сітуацыі размова ідзе толькі аб адкрытых уроках, альбо аб выніковым тэсціраванні. Для нашай краіны не рэальна аснасціць кожны клас сучаснай камп’ютарнай тэхнікай. Але ёсць другое выйсце — дамашні камп’ютар. У гарадах камп’ютары маюць многія, старшакласнікі — амаль усе, ёсць камп’ютары практычна ва ўсіх настаўнікаў. Значыць, трэба будаваць такую мадэль арганізацыі вучэбнага працэса, пры якім у навучанне гарманічна ўпісваюцца дамашнія камп’ютары настаўнікаў і вучняў”.

Гэта і ёсць ключавая ідэя тэхналогіі “Перспектызнае навучанне”. Як можа выкарыстоўваць дамашні камп’ютар настаўнік? Ён можа рыхтавацца да заняткаў, фарміраваць падборкі. Плануецца, што педагогі змогуць размяшчаць свае метадычныя матэрыялы на партале “Экзамен.by”, абменьвацца імі з калегамі, прадастаўляць вучням. А вучні? Яны могуць карыстацца базай ведаў. Акрамя таго, для школьнікаў будзе ціквая сістэма дыстанцыйнага рэпетытарства, размешчаная на партале. З яе дапамогай яны могуць праходзіць дыягностыку падрыхтоўкі, атрымліваць карту прабелаў у ведах і адпаведную карэкцыю. (Менавіта гэты складнік распрацоўкі з’яўляецца найбольш працаёмкім, таму рэпетытарскія паслугі на “Экзамен.by” платныя для карыстальнікаў.) Карта прабелаў у ведах даступная не толькі самому вучню, але адміністрацыі школы, настаўніку, бацькам. Для бацькоў, дарэчы, маніторынг навучання дзіцяці спрашчаецца да смешнага: дастаткова толькі кантраляваць працэнт засваення таго ці іншага курса.
“Мы настайваем менавіта на назве “сістэма дыстанцыйнага рэпетытарства”, — падкрэслівае намеснік дырэктара філіяла Цэнтра інфармацыйных рэсурсаў і камунікацый БДУ. — Чаму? Таму што сістэма прымушае вучня вучыцца. Як бацька, я разумею, што рэпетытар дае веды, але я бачу і шкоду. А як жа прынцып “навучанне праз усё жыццё”, бесперапынная адукацыя? Яны патрабуюць не ведаў, а ўмення вучыцца. Пасля рэпетытара, які дае гатовыя веды, малады чалавек ідзе ў ВНУ. Там аб’ём ведаў ўзрастае ў некалькі разоў, у той жа час вучыцца самастойна студэнт не прывучаны. Якасць студэнтаў з-за таго і падае, што ў школьныя гады, калі закладваецца поспех праз развіццё навыкаў самастойнай работы, яны займаліся з рэпетытарамі. Называючы сайт “Экзамен.by” дыстанцыйным рэпетытарам, мы хочам вярнуць першапачатковае значэнне слова “рэпетытар” (“памочнік настаўніка” – по словарю Даля), пакінуць толькі лепшае і карыснае: выявіць прабелы ў ведах і назначыць карэкцыю. Галоўнае ў тым, што вучань працуе самастойна, сам прывучае сябе да такой работы. Калі ўсё ж разглядаць “Экзамен.by” як альтэрнатыву рэпетытару, то навык самастойнай працы ён не блакіруе, а наадварот, развівае”.

Распрацоўка электронных сродкаў навучання працягваецца, і аўтары праекта заклапочаны іх якасцю. На іх думку, яна зележыць ад трох складнікаў: ад кваліфікацыі праекціроўшчыкаў, прафесіяналізму распрацоўшчыкаў і пастаяннага ўдасканалення гатовых ЭСН. Сярод аўтараў, якія ствараюць матэрыялы для электронных сродкаў навучання, ёсць універсітэцкія прафесары, аўтары падручнікаў для школы, ці проста таленавітыя настаўнікі (не ніжэй вышэйшай катэгорыі). За кампаноўку адказваюць штатныя метадысты, потым з ЭСН працуюць эксперты. “Курсы вельмі аб’ёмныя. Напрыклад, аказалася, што курс па матэматыцы пасля раздрукоўкі заняў 900 старонак! Зразумела, што экспертыза не ў стане заўважыць усе памылкі і недакладнасці. Таму мы прапануем тэхналогію, якая выкарыстоўваецца ва ўсім свеце пры рабоце з праграмным забеспячэннем — тэхналогію абнаўленняў. У бліжэйшы час запускаем сайт, дзе любы настаўнік можа пакінуць заўвагі, дапаўненніі, указаць на памылкі, — паведаміў Міхаіл Зэкаў. — А потым усе карыстальнікі змогуць атрымаць абноўленыя версіі ЭСН. Такім чынам праграмны прадукт будзе жывым, будзе развівацца і паступова вызваляцца нават ад самых дробных недахопаў”.

Міхаіл Георгіевіч упэўнены, што электронныя сродкі навучання могуць распрацоўваць аўтарскія калектывы, якія не маюць ніякіх адносін да праграміравання. У будучым аўтары тэхналогіі “Перспектыўнае навучанне” плануюць пераўтварыць школьную базу ведаў, якая знаходзіцца ў аснове ўсіх ЭСН, у нацыянадлны праект накшталт Вікепедыі. Яго напаўненне будзе вынікам калектыўнай творчасці тых настаўнікаў (і не толькі), якім гэта цікава. “У беларускіх педагогаў ёсць выдатныя распрацоўкі, якія не даступны іх калегам, — гаворыць Міхаіл Зэкаў. — Наша задача — тэхналагічна структураваць гэтую “народную творчасць”. Мы плануем стварыць спецыяльны рэсурс у Інтэрнэце, магчыма, у межах “Экземена.by”, які аб’яднае супольнасць такіх настаўнікаў. Па нашых разліках, калі ўсё атрымаецца, да 2012 года мы задаволім патрэбу школ у электронных сродках навучання”.

“Экзамен” — гэта тыражыруемы прадукт, ён можа быць рэалізаваны адносна любой ступені адукаці, у любой краіне, — падсумоўвае (заместитель директора) ААА “Софт-перспектыва” Гутников Андрей. — Пры гэтым у напаўненне электронных сродкаў навучання ўключаюцца спецыялісты канкрэтнай краіны. За кошт гэтага тэхналогія “Перспектыўнае навучанне” мае вялізны экспартны патэнцыял. Мы ўжо адправілі прапановы ў Казахстан, Азербайджан. А на Беларусі, напрыклад, тэхналогіяй зацікавіўся Рэспубліканскі інстытут прафесійнай адукаці, які гатовы стварыць цэнтр па распрацоўцы ЭСН для беларускай сістэмы прафесійнай адукацыі і на экспарт. З роўным жа поспехахам тэхналогія можа быць рэалізавана ў вышэйшай школе, у сістэме паслядыпломнай адукацыі”.

По материалам сайта www.investments.by Инвестиции в Беларусь, Казахстан, Вьетнам, Таиланд, Камбоджу и Лаос.